چکیده

هدف: هدف این پژوهش، تحلیل و ارزیابی نقش و میزان مشارکت خانواده در تمامی مراحل دادرسی اطفال و نوجوانان، از مرحله تعقیب و تحقیقات مقدماتی تا صدور و اجرای حکم و حتی مراقبت‌های پس از خروج، با تمرکز بر جایگزینی سازوکارهای قضا زدایی و توسعه دادرسی‌های غیررسمی است. در این راستا، ضمن بررسی قوانین و مقررات نظام حقوقی ایران، اسناد بین‌المللی و تجارب نظام‌های حقوقی دیگر، تلاش می‌شود وضعیت موجود و الزامات مطلوب در جهت تحقق دادرسی عادلانه و متناسب با مصلحت طفل تبیین گردد.

روش پژوهش: این پایان‌نامه با رویکردی کیفی و بر مبنای منابع کتابخانه‌ای، در کنار بهره‌گیری از اسناد بین‌المللی، قوانین داخلی و مقررات حاکم در سایر نظام‌های حقوقی، به توصیف و تحلیل نقش خانواده در فرآیند دادرسی اطفال و نوجوانان معارض قانون پرداخته و درصدد است راهکارهایی برای تقویت و ارتقای هرچه بیشتر این مشارکت ارائه نماید.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در طول زمان، نظام حقوقی ایران توجه ویژه‌تری به نقش و مشارکت خانواده‌ها در دادرسی اطفال و نوجوانان داشته است، اما این توجه در برخی موارد در سطح شکلی باقی‌مانده و در عمل به طور محدود و جزئی اجرا می‌شود. بررسی‌ها حاکی است که بهره‌گیری گسترده‌تر از اقدامات جایگزین قضایی و تقویت نقش فعال خانواده‌ها، از جمله اعطای مسئولیت‌های مشخص در زمینه‌های مراقبتی، حمایتی و حتی تنبیهی، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر اصلاح رفتار کودکان و بازگرداندن آن‌ها به مسیر اجتماعی داشته باشد.

نتایج: از پژوهش حاضر می‌توان نتیجه گرفت که خانواده نقشی بنیادین در دادرسی اطفال و نوجوانان دارد و بدون حضور و مشارکت مؤثر آن، اهداف عدالت کیفری اطفال و رویکرد بازپرورانه محقق نخواهد شد. بررسی‌ها بیانگر این است که مداخله خانواده باید در تمام مراحل دادرسی، از مرحله پیش از تعقیب کیفری و تحقیقات تا صدور حکم، اجرای مجازات و بازگشت کودک به جامعه، موردتوجه قرار گیرد. در این راستا، اصلاح سازوکارهای قانونی برای تقویت جایگزین‌های غیرقضایی، ارتقا و توسعه نقش پلیس ویژه اطفال و نوجوانان در